2018, Amsterdam: De Treinreis

image_pdfimage_print

“Een trouwe vriend van onze familie. En een grappige oom voor mij!” Zo herinnert Anki Tauber, destijds een meisje van een jaar of tien, zich Géza Frid uit het begin van de oorlog. Haar ouders waren Hongaarse Joden in Amsterdam die net als Frid rond 1930 het antisemitisme in hun geboorteland waren ontvlucht. Toen de regering uit hun geboorteland de Taubers in 1943 aanbood te repatriëren naar het toen nog vrije Boedapest, maakte de familie dankbaar van deze uitnodiging gebruik, evenals nog 85 andere landgenoten.

Uit: De Treinreis, 2018 Nieuw Amsterdam, door Willy Lindwer en Aline Pennewaard

Géza Frid echter, die vergeefs had gepoogd zich al vóór zijn huwelijk in 1937 met de Nederlandse Ella van Hall te laten naturaliseren, had zijn Hongaarse pas al jaren geleden afgegeven en kon met zijn jonge gezin toen niet van deze regeling gebruik maken. Een geluk bij een ongeluk wellicht… Want de teruggekeerde Hongaren kregen in 1944 na de inval van de nazi’s te maken met een zo mogelijk nog fanatiekere Jodenvervolging door de fascistische beweging van de Pijlkruisers. Het mag een wonder heten dat ongeveer 75 gerepatrieerden, onder wie de Taubers, ook deze tweede Holocaust hebben overleefd en uiteindelijk weer in Nederland zijn teruggekeerd.

Over dit tot op heden onbekende stukje oorlogsgeschiedenis zijn nu een boek verschenen en een film. Beide zijn gebaseerd op archiefonderzoek van de historica Aline Pennewaard en op de verhalen van vijf nog levende ooggetuigen. Het onthullende boek schreef Pennewaard in samenwerking met de filmregisseur Willy Lindwer. Deze maakte op zijn beurt een aangrijpende oorlogsdocumentaire, evenals het boek getiteld: “De Treinreis”.

De film over de terugkeer naar hun vaderland en de latere lotgevallen van deze Hongaars-Nederlandse Joden is op vier mei door de Nederlandse televisie (BNNVARA) uitgezonden. De première vond een paar weken eerder plaats in Kriterion te Amsterdam.

Anki Tauber en Arthur Frid 2018

 

Daar hebben zij elkaar weer ontmoet, Anki Tauber en Arthur Frid, driekwart eeuw na dato! Anki blijkt een bijna fotografisch geheugen te hebben en doet in film en boek een gedetailleerd verslag van haar oorlogsherinneringen. Arthur daarentegen kan zich uit die tijd eigenlijk alleen nog maar herinneren dat haar vader, “oom Miklós”, net zo goed Hongaars kon vloeken als zijn eigen vader. En dat hij Anki destijds “zo’n vrolijk en groot meisje” vond. (Want zij was toen wel twee keer zo oud als hij!)

 

Filmmuziek

Gedenkteken: vereeuwigde schoenen

Op Anki’s verzoek heeft Lindwer naast muziekfragmenten van o.a. Bartók en Kodály ook een compositie van Géza Frid in zijn film verwerkt: Concerto voor piano en koor. Dit valt te beluisteren in een van de meest aangrijpende scènes uit de film.

Bij een klein maar zeer beeldend gedenkteken in Boedapest aan de oever van de Donau beschrijft Anki met afschuw hoe op die plek aan het eind van de oorlog Joodse vrouwen en kinderen door Duitse soldaten en Hongaarse Pijlkruisers de rivier werden ingeschoten, letterlijk, als een soort Spielerei… “Mijn tante en nichtje zijn er ook ingeschoten”, vertelt zij, “ze moesten hun schoenen uittrekken!”